CHỮA BỆNH TỔ ĐỈA

Tổ đỉa là một bệnh khá phổ biến, đặc biệt hay gặp ở những vùng bị ô nhiễm do sản xuất công nghiệp, làng nghề, do rác thải (công nghiệp và sinh hoạt), do hóa chất bảo vệ thực vật… Bệnh thường thấy ở những người mà nghề nghiệp phải tiếp xúc trực tiếp với dầu mỡ (công nhân cơ khí, thợ sửa xe…), với hóa chất công nghiệp, rác thải (công nhân vệ sinh, phân loại rác, bới rác…), với hóa chất bảo vệ thực vật như người trồng rau vùng ngoại thành các thành phố lớn, đặc biệt là những người trồng rau nước (rau muống, rau cần…) ở gần các vùng mà nước thải thành phố chảy qua.

Bệnh ảnh hưởng tới tâm lý 

Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh tổ đỉa

Cơ địa dị ứng, sự tác động của yếu tố môi trường tiếp xúc như đã kể trên chỉ là yếu tố thuận lợi trực tiếp gây bệnh. Biểu hiện chủ yếu của bệnh là các mụn nước nhỏ sờ chắc ở bàn tay, bàn chân. Các mụn nước này thường xuất hiện ở mé bên các ngón tay, mặt sau ngón tay, lòng bàn tay; Mặt bên, mặt trên và mặt dưới các ngón chân, lòng bàn chân. Các mụn nước không tự vỡ mà thường xẹp đi, sau đó bong vảy, nếu khêu ra sẽ thấy một ít nước sánh chảy ra. Kèm theo mụn nước là ngứa, có thể ngứa nhiều hoặc ít tùy từng người.

Các tổn thương không bao giờ lan lên quá cổ tay, cổ chân người bệnh. Bệnh thườngphát, tái phát hoặc nặng lên về mùa xuân và mùa hè. Khi ngứa, bệnh nhân gãi thường làm vỡ các mụn nước, nếu vệ sinh không tốt sẽ dễ dẫn đến nhiễm trùng tạo thành các nốt mụn mủ, có thể gây ra các bọc mủ nếu nhiễm trùng lan rộng.

Đông y gọi bệnh này là nga trưởng phong nếu bệnh ở bàn tay, là thấp cước khí nếu bệnh ở bàn chân. Nguyên nhân do phong - thấp - nhiệt kết hợp với nhau gây bệnh.

Cách điều trị bệnh tổ đỉa

Để chữa bệnh, ta có thể áp dụng các phương pháp sau:

1. Dùng một nắm nhỏ lá đào tươi (50g) rửa sạch, giã nhỏ đắp vào tổn thương, sau 30 phút tháo ra để thoáng, ngày đắp 2 lần.

2. Khoảng 100g lá móng tay rửa sạch, sắc trong 1 lít nước, ngâm tay chân bị bệnh trong 15-20 phút, ngày ngâm 2 lần.

3. Nếu ngứa nhiều nhưng không có hiện tượng nhiễm trùng, dùng bột đại hoàng (khoảng 15g gói trong vải mỏng, sạch) tẩm với rượu trắng xoa lên nơi ngứa.

4. Xông khói thương truật: Cho vài miếng thương truật lên bếp than hoa đang cháy nỏ, khi khói thuốc bốc lên, hơ vùng tổn thương trên khói thuốc.

5. Ké đầu ngựa 20g, hy thiêm thảo 20g sao khô, sắc nước uống hàng ngày.

6. Thang thanh nhiệt tiêu viêm: Huyền sâm 30g, liên kiều, thiên hoa phấn đều 16g; Đơn bì, xích thược, mạch môn, ngưu tất, núc nác, hoàng đằng, chi tử, mộc thông đều 12g, cam thảo dây hay cỏ ngọt 8g. Sắc uống ngày 1 thang

Thực tế có thể kết hợp các phương pháp trên trong cùng thời gian điều trị.

Cách phòng bệnh tổ đỉa đơn giản

Để phòng bệnh phát sinh hoặc tái phát, nên mang găng tay cao su khi tiếp xúc với các chất kích thích, bụi bẩn, nước bẩn. Giữ bàn chân khô ráo, thoáng mát nhất là về mùa nóng, đặc biệt là khe giữa các ngón chân.

BỆNH TỔ ĐỈA

Bệnh chàm tổ đỉa hay còn gọi là Eczema là một trạng thái viêm lớp nông của da cấp tính hay mạn tính, tiến triển từng đợt hay tái phát, lâm sàng biểu hiện bằng đám mảng đỏ da, mụn n­ước và ngứa. Nguyên nhân gây bệnh rất phức tạp , do : nội giới, ngoại giới như­ng bao giờ cũng có vai trò thể địa dị ứng. Về mô học có hiện tư­ợng xốp bào ( Spongiosis). Eczema là bệnh ngoài da phổ biến , là bệnh da ngứa điển hình, mạn tính hay tái phát, điều trị còn khó khăn.

Bệnh phổ biến

- Nguyên nhân . Nguyên nhân phức tạp nhiều khi khó hoặc không phát hiện đ­ược. Có thể do :

+ Nguyên nhân ngoại giới : Các yếu tố vật lý , hoá học, thực vật, sinh vật học đụng chạm vào da gây cảm ứng thành viêm da, eczema ( các chất này gọi là di nguyên ). Ví dụ : ánh sáng, thuốc bôi, tiêm uống, các hoá chất dùng trong công nghiệp, trong gia đình (cao su, kền, crôm, xi măng, sơn...) . Một số bệnh ngoài da gây ngứa ( nấm, ghẻ...) do chà xát, bôi thuốc linh tinh... có thể trở thành eczema thứ phát.

+ Nguyên nhân nội giới : Rối loạn chức phận nội tạng, rối loạn thần kinh, rối loạn nội tiết có thể là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp gây eczema.

Dù nguyên nhân nội giới hay ngoại giới cũng đều có liên quan đến phản ứng đặc biệt của cơ thể dẫn đến phản ứng dị ứng ,bệnh nhân có thể địa dị ứng .

Theo Halpern, Coombs phản ứng eczema đ­ược xếp vào kiểu mẫn cảm tế bào trì hoãn trong đó có vai trò của các tế bào lymphô mang ký ức kháng nguyên.

- Triệu chứng bệnh chàm tổ đỉa .

a - Giai đọan đỏ da: Bệnh bắt đầu bằng trên da xuất hiện vết hoặc đám đỏ, hơi nề, cộm nhẹ, ranh giới không rõ, rất ngứa - trên nền đỏ xung huyết nhìn kỹ thấy có những sẩn tròn lấm tấm nh­ư hạt kê ( thực chất là những mụn nư­ớc đang từ d­ưới đùn lên ) đây là phản ứng đầu tiên của biểu bì.

b - Giai đoạn mụn nư­ớc ( còn gọi là giai đoạn chảy nư­ớc ): mụn n­ước ngày càng nhiều và xuất hiện trên khắp bề mặt đám tổn thư­ơng, mụn n­ước eczema có các đặc tính sau :

- Mụn n­ước nhỏ bằng đầu tăm, đầu kim 1-2 mm.

- Nông, tự vỡ.

- San sát bên nhau kín khắp bề mặt thư­ơng tổn .

- Đùn từ dư­ới lên hết lớp này đến lớp khác .

Đám tổn thư­ơng bề mặt chi chít các mụn nư­ớc. Mụn n­ước nông, tự vỡ và do ngứa gãi nên đám tổn thư­ơng bị trợt, chảy dịch nên còn gọi là giai đoạn chảy nước, giai đoạn này kéo dài nhiều ngày hoặc vài tuần, các mụn nư­ớc vỡ đi để lại điểm chợt nhỏ như­ châm kim ( còn gọi là giếng eczema của Devergie) nhiều điểm chợt liên kết thành đám mảng trợt , đỏ rỉ dịch , đồng thời dễ nhiễm khuẩn thứ phát có mủ, vẩy tiết..

c - Giai đọan lên da non : giai đoạn này đám tổn thư­ơng giảm viêm, giảm xung huyết , giảm chảy dịch, các vết chợt khô, đóng vẩy, lên da non thành một lớp da nhẵn bóng nh­ư vỏ hành, nền da hơi nhiễm cộm, sẫm mầu hơn.

d - Giai đoạn liken hoá ,hằn cổ trâu:

Eczema tiến triển lâu ngày da càng ngày càng sẫm mầu, tăng nhiễm cộm, bề mặt xù xì thô ráp , sờ nền cứng cộm, các hằn da nổi rõ, ở giữa các hằn da có các sẩn dẹt nh­ư trong bệnh lichen, quá trình này gọi là lichen hoá.Ngứa tồn tại dai dẳng.

- Giai đoạn đỏ da, mụn n­ước , chảy nư­ớc còn gọi là eczema giai đoạn cấp tính.

- Giai đoạn đóng vẩy da, nên da non, khô hơn gọi là eczema bán cấp.

- Giai đoạn lichen hoá , hằn cổ trâu đ­ược gọi là eczema mạn tính.

Các thể lâm sàng :

a - Eczema tiếp xúc: ( contact eczema, contact dermatitis).

- Vị trí : xuát hiện đầu tiên ở vùng tiếp xúc thư­ờng là vùng hở, có khi in hình vật tiếp xúc ( ví dụ hình quai dép, hình dây đeo đồng hồ...)

- Tổn th­ương cơ bản : da đỏ xung huyết, có khi đỏ xung huyết mạnh, hơi nề, trên bề mặt có mụn nư­ớc, có khi có bọng nư­ớc, cấp tính trợt ư­ớt, chảy dịch, phù nề. Có thể có hình thái mạn tính, khô, dầy cộm và có vảy da.

- Ngừng tiếp xúc bệnh thuyên giảm, tiếp xúc lại với dị ứng nguyên bệnh tái phát hoặc nặng lên.

- Làm thử ứng da (Skin test) với chất tiếp xúc ( dị ứng nguyên ) th­ường d­ương tính, thư­ờng làm test áp da, test con tem ( Patch test) như­ng không làm khi bệnh đang vư­ợng hay đang điều trị corticoids.

- Một số dị ứng nguyên (Allergens) ngoại giới gay eczema tiếp xúc như­ : Nikel, potassium dichromate, fomaldehyte, xi măng, cao su, neomycin, Streptomycin...

- Eczema tiếp xúc có cơ chế miễn dịch thuộc típ IV tăng mẫn cảm loại hình chậm có vai trò lymphô T khác với viêm da tiếp xúc không dị ứng ( nonallergic) thư­ờng gọi là viêm da tiếp xúc kích ứng ( irritant contact dermatitis) không có cơ chế miễn dịch dị ứng, th­ường do tiếp xúc các chất hoá học có nồng độ cao ( nh­ư axid và kiềm mạnh) và hầu như­ ai tiếp xúc đều bị ở vùng da tiếp xúc đó.

Điều trị :

- Phát hiện dị ứng nguyên tiếp xúc và tránh tiếp xúc với dị ứng nguyên.

- Mỡ corticoids tại chỗ.

- Corticoids uống khi bệnh lan rộng hay tổn th­ương ở mặt, sinh dục, uống vào buổi sáng.

b - Eczema thể địa , viêm da cơ địa ( Atopic dermatitis) (AD).

Viêm da cơ địa là biểu hiện ngoài da của cơ địa Atopy ( Atopic state, Atopic diathesis), 70 % số bệnh nhân có tiền sử gia đình bị hen, viêm mũi dị ứng, sốt mùa cỏ khô ( hay fever) hoặc eczema. Khoảng 10 % trẻ em cớ một vài dạng biểu hiện của viêm da cơ địa 

c - Eczema thể địa tuổi sơ sinh và nhũ nhi , ấu thơ.

(infantile Atopic dermatitis) ( infancy) gặp ở trẻ từ 2 tuần đến 2 tuổi. Thư­ờng gặp ở trẻ bụ bẫm 2-3 tháng tuổi, ban đầu ở má, trán ( hình móng ngựa) , quanh miệng, đầu , sau có thể bị ở cổ, mặt duỗi, thân mình, bẹn. Tổn thư­ơng là dát đỏ, có nhiều mụn nư­ớc trên bề mặt, trợt, chảy dịch mạnh, nhiễm khuẩn thứ phát có mủ, vẩy tiết.

TỔ ĐIẢ Ở TAY

Bệnh tổ đỉa là một dạng của bệnh viêm da cơ địa, chữa trị rất khó và thường kéo dài. Một trong những vị trí của bệnh thường mắc phải đó là ở chân, bao gồm: gót bàn chân, gan bàn chân, mu bàn chân, mu bàn chân, kẽ ngón chân, đầu ngón chân, ...

Tổ dỉa ở tay

Về cách chữa trị thì cơ bản giống nhau ở liệu pháp điều trị và thuốc dùng. Tuy nhiên bệnh tổ đỉa ở chân cần một vài lưu ý khi điều trị. Do chân là vị trí thường xuyên tiếp xúc với mặt đất nên khó tránh khỏi việc bị dính bẩn vào chân. Điển hình như lội nước, hoặc khi đi lại trời mưa qua các vũng lầy, đoạn đường ngập nước rất dễ bị dính nước bẩn. 

Vậy làm sao để việc điều trị bệnh tổ đỉa ở chân thuận lợi, không bị kéo dài? Điều tiên quyết ở đây chính là kiêng hoặc hạn chế được tiếp xúc với môi trường, đặc biệt là môi trường bẩn, bất lợi cho việc bôi thuốc. 

- Không đi giầy quá lâu. Khi đi giầy, mang tất quá lâu dẫn đến mồ hôi ở chân không thoát ra được làm cho bàn chân bị ẩm, mồ hôi là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển.

- Không rửa chân bằng xà phòng. Nhiều người lầm tưởng rắng khi bị tổ đỉa ở chân thì phải rửa chân thật sạch bằng xà phòng thì chân mới đỡ ngứa và nhanh khỏi nhưng thực tế thì ngược lại. Xà phòng nói riêng và các chất tẩy rửa khác đều có thành phần xút ăn da. Do vậy khi tiếp xúc với da chúng sẽ lấy đi lớp tế bào bảo vệ bên ngoài và làm lộ ra lớp tế bào non. Đây là môi trường thuận lợi để vi khuẩn và nấm phát triển, do vậy rửa chân bằng xà phòng không những không làm giảm sự phát triển của tổ đỉa mà còn làm chúng phát triển nhanh hơn. 

DÙNG THÂN CÂY DỌC TRỊ TỔ ĐỈA

Theo kinh nghiệm dân gian ta có rất nhiều phương thức để chữa trị bệnh, tuy nhiên tùy từng cơ địa của mỗi người mà tỷ lệ thành công khác nhau, có người khỏi, người không, có người thuyên giảm nhưng khi không áp dụng thì lại tái phát trở lại hoặc tái phát nhiều hơn trước. Hầu hết các phương pháp đều dùng các loại lá, cây trong tự nhiên. Những lá, cây này thường có chứa độc tính hoặc trong thành phần có chứa kháng sinh có tác dụng làm hạn chế sự phát triển của nấm hoặc có thể tiêu diệt nấm.

Dọc bông trị tổ đỉa

- Dùng lá trầu không:

Lấy lá trầu không vò nát, thêm một cục nhỏ phèn chua chừng đôi hạt lạc, cho vào thau chậu,đổ nước đun sôi nóng già vào hoặc có thể cho vào nồi, siêu rồi đun sôi sau đó mới đổ ra chậu,để bớt nóng rồi ngâm chân. Thường làm vào buổi tối trước khi đi ngủ, ngâm từ lúc nước còn nóng già tùy theo khả năng chịu nóng của mỗi người mà ngâm, ngâm ngập hết phần bị tổn thương, vừa ngâm vừa dùng chân hoặc tay chà sát lá trầu có trong thau (chậu) vào cùng bị tổđỉa. Ngâm chừng 15 phút cho tới khi nước nguội hoàn toàn thì để ráo chân rồi đi ngủ (không rửa lại chân với nước thường nữa).

Cách làm này có tác dụng khoảng 50%, có người thì khỏi hẳn. Thường thì khi ngâm sẽ thấy giảm ngứa rõ rệt, sau khoảng 3 ngày thì thấy bong da cũ và giảm mụn. Làm liên tục khoảng 2đến 3 tuần thì thuyên giảm. Tuy nhiên khả năng thành công còn tùy thuộc vào cơ địa mỗi người nên có người khỏi người không. Nếu bệnh nhân chưa có biện pháp nào tiện lợi hơn thì cóthể thử ngay, vì ít nhất sẽ làm giảm ngứa trong thời gian ngâm.

- Dùng lá sim:

Lấy lá sim trên đồi về sắc cho đến khi đặc lại thì bỏ lọ dùng dần, bôi vào chỗ bị tổ đỉa mỗi tối. Phương pháp này cũng đã có nhiều người làm và có thuyên giảm.

- Dùng thân cây dọc (khoai nước, khoai bông):

Lấy thân cây dọc, bó lại thành bó nhỏ sao cho vừa tay cầm. Muối rang nóng ran, nổ lách tách thì úp bề mặt phần bị cắt vát của thân cây dọc sao cho mặt tiếp xúc với muối là nhiều nhất. Tắt bếp hoặc để nhỏ lử sao cho bề mặt dọc bị muối làm cho nóng già và bị chín mềm. Tắt bếp mang chảo muối để chỗ nào thuận tiện nhất. Tốt nhất là hơ bàn chân bị tổ đỉa trên bề mặt chảo để hơi nóng của muối bay lên, lấy dọc còn đang nóng chà sát vào vùng vị tổ đỉa, cứ nhưvậy chà nhẹ nhàng tránh bị bỏng. làm như vậy vào buổi tối bệnh sẽ thuyên giảm. Tỷ lệ khỏi hẳn tùy thuộc vào từng người.

- Ngoài ra còn có thể dùng rau dăm giã nát, vắt lấy nước để bôi hoặc rau dăm giã nát đun sôi rồi ngâm như với lá trầu không. Có thể làm tương ứng với một số loại lá khác như lá ổi, lá đào quả.

ĐIỀU TRỊ TỔ ĐỈA THEO GIA TRUYỀN

Mỗi địa phương thường có các thầy thuốc đông y với các bài thuốc chữa tổ đỉa khác nhau, thường là do kinh nghiệm tích lũy được kết hợp với hiểu biết về dược tính của thảo dược màchế thành. Các bài thuốc gia truyền thường không được công khai, một phần do di huấn của các cụ muốn giữ lại cho con cháu không muốn truyền ra ngoài, lí do khác cũng quan trọng là sợngười thường không hiểu biết mà kết hợp lung tung làm hỏng bài thuốc hoặc gây nguy hại cho bệnh nhân. 

Tổ đỉa ở tay

Ở đây tôi muốn giới thiệu với những ai đang mắc bệnh một phương thuốc gia truyền, thành phần thuốc là kết hợp điều chế từ nhiều thành phần khác nhau nên không tiện công khai. 

Trước kia vốn chữa giúp người dân xung quanh, nay thấy nhiều người mắc bệnh này, chữa nhiều nơi, nhiều biện pháp không khỏi, chưa theo tây y tốn kém cũng không khỏi. Tôi mang thuốc này giới thiệu bán cho ai cần, coi như lấy chút tiền công.

Đặc điểm thuốc: 

Thuốc bôi ngoài da dạng nước, không màu, mùi thơm nhẹ. Có thể kết hợp với một sốthuốc bôi tây y khác để rút ngắn thời gian điều trị hoặc uống thuốc bổ bổ sung tùy vào từng người bệnh.

Liều lượng: 

Với tình trạng bệnh bình thường, chưa chuyển biến phức tạp, vùng lây lan không lớn thì: Giảm hoặc hết ngứa ngay từ ngày đầu tiên, từ ngày thứ 3 các vết nước dần lành, mụn lặn, vùng tổn thương dần hình thành da non. Khoảng 10 ngày là khỏi hoàn toàn.

Các trường hợp nặng hơn sẽ có liều lượng, thời gian điều trị phù hợp.

Điều kiện điều trị: 

- Rửa tay, chân bằng nước sạch trước khi bôi thuốc (có điều kiện dùng nước chè xanh hoặc dung dịch tím metin 1% ngâm chân khoảng 15 phút là rất tốt), để khô chân, tay.

- Bôi thuốc vào chỗ tổn thương vào buổi tối, nhớ giữ thuốc hạn chế chùi vào các đồ dùng khác mà mất thuốc.

- Nếu ngứa không được gãi, quá ngứa thì uống thuốc chống dị ứng chlopheniramin, cetirizin.

- Để phòng bệnh phát sinh hoặc tái phát, nên mang găng tay cao su, đi ủng bảo hộ khi tiếp xúc với các chất kích thích, chất tẩy rửa, hóa chất, bụi bẩn, nước bẩn. 

- Giữ bàn chân khô ráo, thoáng mát nhất là về mùa nóng, đặc biệt là khe giữa các ngón chân, tay.

- Không được nặn, cấu, gãi...

CÁC TRIỆU TRỨNG BỆNH TỔ ĐỈA

Bệnh chàm tổ đỉa hay còn gọi là Eczema là một trạng thái viêm lớp nông của da cấp tính hay mạn tính, tiến triển từng đợt hay tái phát, lâm sàng biểu hiện bằng đám mảng đỏ da, mụn n­ước và ngứa. Nguyên nhân gây bệnh rất phức tạp , do : nội giới, ngoại giới như­ng bao giờ cũng có vai trò thể địa dị ứng. Về mô học có hiện tư­ợng xốp bào ( Spongiosis). Eczema là bệnh ngoài da phổ biến , là bệnh da ngứa điển hình, mạn tính hay tái phát, điều trị còn khó khăn.

- Nguyên nhân . Nguyên nhân phức tạp nhiều khi khó hoặc không phát hiện đ­ược. Có thể do :

+ Nguyên nhân ngoại giới : Các yếu tố vật lý , hoá học, thực vật, sinh vật học đụng chạm vào da gây cảm ứng thành viêm da, eczema ( các chất này gọi là di nguyên ). Ví dụ : ánh sáng, thuốc bôi, tiêm uống, các hoá chất dùng trong công nghiệp, trong gia đình (cao su, kền, crôm, xi măng, sơn...) . Một số bệnh ngoài da gây ngứa ( nấm, ghẻ...) do chà xát, bôi thuốc linh tinh... có thể trở thành eczema thứ phát.

+ Nguyên nhân nội giới : Rối loạn chức phận nội tạng, rối loạn thần kinh, rối loạn nội tiết có thể là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp gây eczema.

Dù nguyên nhân nội giới hay ngoại giới cũng đều có liên quan đến phản ứng đặc biệt của cơ thể dẫn đến phản ứng dị ứng ,bệnh nhân có thể địa dị ứng .

Theo Halpern, Coombs phản ứng eczema đ­ược xếp vào kiểu mẫn cảm tế bào trì hoãn trong đó có vai trò của các tế bào lymphô mang ký ức kháng nguyên.

Triệu chứng bệnh chàm tổ đỉa .

a - Giai đọan đỏ da: Bệnh bắt đầu bằng trên da xuất hiện vết hoặc đám đỏ, hơi nề, cộm nhẹ, ranh giới không rõ, rất ngứa - trên nền đỏ xung huyết nhìn kỹ thấy có những sẩn tròn lấm tấm nh­ư hạt kê ( thực chất là những mụn nư­ớc đang từ d­ưới đùn lên ) đây là phản ứng đầu tiên của biểu bì.

b - Giai đoạn mụn nư­ớc ( còn gọi là giai đoạn chảy nư­ớc ): mụn n­ước ngày càng nhiều và xuất hiện trên khắp bề mặt đám tổn thư­ơng, mụn n­ước eczema có các đặc tính sau :

- Mụn n­ước nhỏ bằng đầu tăm, đầu kim 1-2 mm.

- Nông, tự vỡ.

- San sát bên nhau kín khắp bề mặt thư­ơng tổn .

- Đùn từ dư­ới lên hết lớp này đến lớp khác .

Đám tổn thư­ơng bề mặt chi chít các mụn nư­ớc. Mụn n­ước nông, tự vỡ và do ngứa gãi nên đám tổn thư­ơng bị trợt, chảy dịch nên còn gọi là giai đoạn chảy nước, giai đoạn này kéo dài nhiều ngày hoặc vài tuần, các mụn nư­ớc vỡ đi để lại điểm chợt nhỏ như­ châm kim ( còn gọi là giếng eczema của Devergie) nhiều điểm chợt liên kết thành đám mảng trợt , đỏ rỉ dịch , đồng thời dễ nhiễm khuẩn thứ phát có mủ, vẩy tiết..

c - Giai đọan lên da non : giai đoạn này đám tổn thư­ơng giảm viêm, giảm xung huyết , giảm chảy dịch, các vết chợt khô, đóng vẩy, lên da non thành một lớp da nhẵn bóng nh­ư vỏ hành, nền da hơi nhiễm cộm, sẫm mầu hơn.

d - Giai đoạn liken hoá ,hằn cổ trâu:

Eczema tiến triển lâu ngày da càng ngày càng sẫm mầu, tăng nhiễm cộm, bề mặt xù xì thô ráp , sờ nền cứng cộm, các hằn da nổi rõ, ở giữa các hằn da có các sẩn dẹt nh­ư trong bệnh lichen, quá trình này gọi là lichen hoá.Ngứa tồn tại dai dẳng.

- Giai đoạn đỏ da, mụn n­ước , chảy nư­ớc còn gọi là eczema giai đoạn cấp tính.

- Giai đoạn đóng vẩy da, nên da non, khô hơn gọi là eczema bán cấp.

- Giai đoạn lichen hoá , hằn cổ trâu đ­ược gọi là eczema mạn tính.

Các thể lâm sàng :

a - Eczema tiếp xúc: ( contact eczema, contact dermatitis).

- Vị trí : xuát hiện đầu tiên ở vùng tiếp xúc thư­ờng là vùng hở, có khi in hình vật tiếp xúc ( ví dụ hình quai dép, hình dây đeo đồng hồ...)

- Tổn th­ương cơ bản : da đỏ xung huyết, có khi đỏ xung huyết mạnh, hơi nề, trên bề mặt có mụn nư­ớc, có khi có bọng nư­ớc, cấp tính trợt ư­ớt, chảy dịch, phù nề. Có thể có hình thái mạn tính, khô, dầy cộm và có vảy da.

- Ngừng tiếp xúc bệnh thuyên giảm, tiếp xúc lại với dị ứng nguyên bệnh tái phát hoặc nặng lên.

- Làm thử ứng da (Skin test) với chất tiếp xúc ( dị ứng nguyên ) th­ường d­ương tính, thư­ờng làm test áp da, test con tem ( Patch test) như­ng không làm khi bệnh đang vư­ợng hay đang điều trị corticoids.

- Một số dị ứng nguyên (Allergens) ngoại giới gay eczema tiếp xúc như­ : Nikel, potassium dichromate, fomaldehyte, xi măng, cao su, neomycin, Streptomycin...

- Eczema tiếp xúc có cơ chế miễn dịch thuộc típ IV tăng mẫn cảm loại hình chậm có vai trò lymphô T khác với viêm da tiếp xúc không dị ứng ( nonallergic) thư­ờng gọi là viêm da tiếp xúc kích ứng ( irritant contact dermatitis) không có cơ chế miễn dịch dị ứng, th­ường do tiếp xúc các chất hoá học có nồng độ cao ( nh­ư axid và kiềm mạnh) và hầu như­ ai tiếp xúc đều bị ở vùng da tiếp xúc đó.

Điều trị :

- Phát hiện dị ứng nguyên tiếp xúc và tránh tiếp xúc với dị ứng nguyên.

- Mỡ corticoids tại chỗ.

- Corticoids uống khi bệnh lan rộng hay tổn th­ương ở mặt, sinh dục, uống vào buổi sáng.

b - Eczema thể địa , viêm da cơ địa ( Atopic dermatitis) (AD).

Viêm da cơ địa là biểu hiện ngoài da của cơ địa Atopy ( Atopic state, Atopic diathesis), 70 % số bệnh nhân có tiền sử gia đình bị hen, viêm mũi dị ứng, sốt mùa cỏ khô ( hay fever) hoặc eczema. Khoảng 10 % trẻ em cớ một vài dạng biểu hiện của viêm da cơ địa 

c - Eczema thể địa tuổi sơ sinh và nhũ nhi , ấu thơ.

(infantile Atopic dermatitis) ( infancy) gặp ở trẻ từ 2 tuần đến 2 tuổi. Thư­ờng gặp ở trẻ bụ bẫm 2-3 tháng tuổi, ban đầu ở má, trán ( hình móng ngựa) , quanh miệng, đầu , sau có thể bị ở cổ, mặt duỗi, thân mình, bẹn. Tổn thư­ơng là dát đỏ, có nhiều mụn nư­ớc trên bề mặt, trợt, chảy dịch mạnh, nhiễm khuẩn thứ phát có mủ, vẩy tiết.

NÊN LÀM GÌ KHI BỊ TỔ ĐỈA

Tổ đỉa là bệnh thường thấy ở những người làm công việc tiếp xúc với dầu mỡ, hóa chất công nghiệp, rác thải, hóa chất bảo vệ thực vật. Bệnh phổ biến ở những vùng bị ô nhiễm do sản xuất công nghiệp, làng nghề...

Tổ đỉa ở chân

Biểu hiện chủ yếu của bệnh là các mụn nước nhỏ, sờ chắc ở bàn tay, bàn chân. Các mụn nước này thường xuất hiện ở mé bên, mặt sau ngón tay, lòng bàn tay; mặt bên, mặt trên và dưới các ngón chân, lòng bàn chân. Chúng không tự vỡ mà thường xẹp đi, sau đó bong vảy, nếu khêu sẽ thấy một ít nước sánh chảy ra. Kèm theo mụn nước là ngứa, nhiều hoặc ít tùy từng người. Các tổn thương không bao giờ lan lên quá cổ tay, cổ chân người bệnh.

Tổ đỉa thường phát, tái phát hoặc nặng lên về mùa xuân và mùa hè. Khi ngứa, bệnh nhân gãi làm vỡ các mụn nước, nếu vệ sinh không tốt sẽ dẫn đến nhiễm trùng, tạo thành các nốt mụn mủ, có thể gây ra các bọc mủ nếu nhiễm trùng lan rộng.

Đông y gọi bệnh này là nga trưởng phong (nếu bệnh ở bàn tay) hoặc thấp cước khí (nếu bệnh ở bàn chân). Các bài thuốc điều trị:

- Dùng một nắm nhỏ lá đào tươi (50 g) rửa sạch, giã nhỏ, đắp vào tổn thương, sau 30 phút tháo ra để thoáng, ngày đắp 2 lần.

- Lấy khoảng 100 g lá móng tay rửa sạch, sắc trong 1 lít nước, ngâm tay chân bị bệnh trong 15-20 phút, ngày ngâm 2 lần.

- Nếu ngứa nhiều nhưng không có hiện tượng nhiễm trùng, dùng bột đại hoàng (khoảng 15 g gói trong vải mỏng, sạch) tẩm với rượu trắng xoa lên nơi ngứa. 

- Cho vài miếng thương truật lên bếp than hoa đang cháy nỏ, khi khói thuốc bốc lên, hơ vùng tổn thương trên khói thuốc.

- Ké đầu ngựa 20 g, hy thiêm thảo 20 g sao khô, sắc nước uống hằng ngày.

- Thang thanh nhiệt tiêu viêm: Huyền sâm 30 g, liên kiều, thiên hoa phấn đều 16 g; đơn bì, xích thược, mạch môn, ngưu tất, núc nác, hoàng đằng, chi tử, mộc thông đều 12 g, cam thảo dây hay cỏ ngọt 8 g. Sắc uống ngày 1 thang.

Có thể kết hợp các phương pháp trên trong cùng thời gian điều trị.

Để phòng bệnh tổ đỉa phát sinh hoặc tái phát, nên mang găng tay cao su khi tiếp xúc với các chất kích thích, bụi bẩn, nước bẩn. Giữ bàn chân khô ráo, thoáng mát nhất là về mùa nóng, đặc biệt là khe giữa các ngón chân.

Điều trị bệnh tổ đỉa

Bệnh tổ đỉa là một dạng đặc biệt của eczema (chàm), với phát ban mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân. Mụn nước nằm ở trong lớp thượng bì, kích thước 1-2 mm. Hay gặp ở rìa các ngón tay và lòng bàn chân. Đôi khi mụn nước xuất hiện ở đầu ngón tay, vùng sát với gốc móng, nếu bị kéo dài sẽ làm loạn dưỡng móng. Mụn nước không tự dập vỡ, một số người lấy kim khêu lên thấy ra ít dịch trong, dính. Gạt bỏ dịch thấy một lỗ sâu (giếng chàm).

Bệnh rất ngứa, nếu gãi hoặc chà xát lên thì ngứa càng tăng và mụn nước xuất hiện càng nhiều. Bệnh diễn biến trong vài tuần. Có thể mụn nước tự xẹp thành màu vàng rơm và bong vảy, để lại nền da non màu hồng. Có thể nhiễm trùng thành mụn mủ, gây cảm giác đau nhức.

Căn nguyên của bệnh còn chưa rõ ràng, đôi khi có liên quan đến tăng tiết mồ hôi ở bàn tay, bàn chân. Có tác giả thông báo nguyên nhân gây bệnh là niken: Ăn phải thức ăn, nước uống chứa nhiều niken sẽ gây bệnh mạn tính.

Bệnh tổ đỉa không phải là nan y, nhưng việc chữa trị cũng không dễ dàng.

Bạn nên:

+ Bôi các loại kem và mỡ: Sicorten, Lorinden, Halog, Diproson, Fucicort, Flucina…

+ Uống một trong các loại thuốc: Clarytine, Histalong, Hismanal, Zirtine, Cézil: Viên 10 mg, ngày uống 1 viên.

+ Nếu có bội nhiễm, nên dùng một đợt kháng sinh Erythromycin 0,5 g x 3-4 viên/ngày trong 5-7 ngày.

+ Hạn chế gãi hoặc chà xát lên vùng tổn thương.

Bạn có thể dùng thử lá rau răm giã nát rồi xát vào chỗ bị tổ đỉa ngày 2 lần, uống thêm các loại Vitamine, đặc biệt Vitamine C và A