CÁCH VỆ SINH PHÒNG BỆNH TỔ ĐỈA

Tổ đỉa là bệnh lý thuộc nhóm bệnh viêm da thể tạng, là bệnh thường gặp ở những nơi bị ô nhiễm hoá chất...

Tổ đỉa ở tay

- Tổ đỉa là bệnh lý thuộc nhóm bệnh viêm da thể tạng, là bệnh thường gặp ở những nơi bị ô nhiễm hoá chất như nước thải công nghiệp, thuốc trừ sâu, công nhân vệ sinh, công nhân cơ khí (tiếp xúc với dầu mỡ).

Triệu chứng của bệnh là xuất hiện các mụn nước nhỏ ở bàn tay, bàn chân, thường thấy ở mặt sau ngón tay, mặt bên ngón tay, lòng bàn tay, mặt dưới, mặt bên các ngón chân, lòng bàn chân. Mụn nước sau đó xẹp đi, bong vẩy, chảy nước.

Ngoài ra, bệnh nhân còn thấy ngứa nhiều hoặc ít. Bệnh nhân thường gãi, gây nhiễm trùng có mủ. Một số yếu tố có thể làm bệnh nặng hơn gồm: Người có cơ địa dị ứng khiến bệnh phát sinh, dùng nhiều chất tẩy rửa, dung môi, giầy dép chật, chất liệu da, đổ mồ hôi nhiều, khói thuốc, lông chó mèo, đất bùn, mạt bụi nhà...

Điều trị bệnh tổ đỉa là nhằm làm cho da lành như bình thường, nhưng bệnh có thể tái phát lại. Để phòng bệnh cần giữ vệ sinh sạch sẽ, cắt móng tay, giữ ẩm da lòng bàn tay, lòng bàn chân bằng các thuốc bôi có chứa urê, dùng xà bông da liễu êm dịu cho da như Saforell, Physiogel lotion...

TRIỆU CHỨNG CỦA BỆNH TỔ ĐỈA

- Mụn nước màu trắng trong là triệu chứng chính, kích thước nhỏ khoảng 1mm, nằm sâu, chắc, khó vỡ, thường tập trung thành từng chùm hơi gồ trên mặt da. Đôi khi nhiều mụn nước kết tụ thành bóng nước lớn.

>>Thuốc trị tổ đỉa

Ảnh minh họa

- Vị trí: 90% là gặp ở lòng bàn tay và các rìa ngón tay hoặc là chỉ gặp một trong hai chỗ đã nói trên, còn ở lòng bàn chân và rìa ngón chân thì ít gặp hơn. Tổn thương thường đối xứng và bệnh thường không bao giờ vượt quá cổ tay, cổ chân.

- Bệnh thường xảy ra từng đợt, trước khi nổi mụn nước thường có cảm giác ngứa, rát, một số trường hợp kèm tăng tiết mồ hôi. Mụn nước của bệnh tổ đỉa thường có xu hướng khô ít khi tự vỡ, rồi để lại một điểm dày sừng màu vàng đục, tróc da.

- Khi bị nhiễm khuẩn thì mụn nước hoặc bóng nước sẽ đục, sưng đỏ kèm theo sưng hạch bạch huyết ở vùng kế cận và người bệnh nóng sốt.

Bệnh tổ đỉa được các thày thuốc ngoài da coi như một loại chàm (eczema). Nhưng khác eczema, tổ đỉa chỉ nổi ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và ria ngón tay chân, còn eczema thì có thể gặp ở bất cứ vị trí nào trên da. Mặt khác, mụn nước tổ đỉa thường to, sâu, chắc, khó vỡ hơn mụn nước eczema.

Cũng như eczema, tổ đỉa gây ngứa nhiều, bệnh nhân gãi, chà xát làm vỡ mụn nước, dễ thành nhiễm khuẩn phụ, sưng tấy, nổi hạch, có khi phát sốt. Bệnh tiến triển dai dẳng, hay tái phát theo chu kỳ (dân gian gọi là theo tuần trăng) thành mạn tính, kéo dài nhiều tháng, nhiều năm, trở ngại nhiều cho sinh hoạt, lao động nếu không được điều trị đúng đắn.

BỆNH TỔ ĐỈA CÁC CHUẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

1.Chẩn đoán:

- Vị trí: 2 lông bàn tay, lông bàn chân (đầu ngón, mặt dưới, mặt dưới ngón, ria ngón, vòm lòng bàn tay, ô mô cái, ô mô út, vòm lông bàn chân.

>>Thuốc trị tổ đỉa

- Tổn thương cơ bản: Mụn nước sâu, chìm dưới da, như khảm vào da, kích thước 1-2 mm, không tự vỡ.

Tổ đỉa ở trẻ nhỏ

Mụn nước phân bố rải rác hay thành đmá cụm.

Triệu chứng cơ năng:

- Ngứa nhiều:

- Hay tái phát, thường tái phát vào mùa hè.

- Do ngứa chọc gãi làm xuất hiện mụn mủ, vết chợt, bàn tay chân có khó sưng táy nhiễm khuẩn thứ phát, hạch nách, bẹn sưng ( tổ đỉa nhiễm khuẩn).

2. Thể lâm sàng

- Tổ đỉa thể giản đơn: tổn thương là mụn nước sâu ở vị trí trên.

- Tổ đỉa nhiễm khuẩn: có mụn mủ, chợt loét, sưng viêm tấy.

- Tổ đỉa thể khô: lòng bàn tay chân có đảm đỏ róc vẩy.

3. Chẩn đoán phân biệt

+ Ghẻ: 

Vị trí kẽ ngón tay, ngấn cổ tay.

Tổn thương là mụn nước đường hang.

Nhể khêu bắt được cái ghẻ.

Ngứa nhiều về đêm.

Có tính chất lây lan.

+ Eczema bàn tay, bàn chân:

Vị trí thường ở mặt lưng (mu) bàn tay chân.

Đám đỏ, nên có mụn nước nhỏ, nông chi chít, tự vỡ.

Đám tổn thương chợt chảy dịch.

Lâu ngày liken hoá dày cộm.

(tổ đỉa không bào giờ liken hoá).

4. Điều trị

- Tại chỗ: 

+ Mụn nước đơn thuần bôi cồn focmolsalicylic 3%.

Mụn mủ, chột bôi thuốc màu(dd tím Metin 1% , dd xanh metilen 1%).

Khi tổn thương khô bỗi mỡ corticoids (Flucinar, synalar)

Toàn thân:

- Nếu có bội nhiễm cho uống một đợt kháng sinh.

- Kháng sinh Histamin tổng hợp: Histalong 10 mg /1 viên /ngày.

- Vitamin c 0,50 2 viên/ ngày hoặc ascorvit 500mg 2ống/ ngày tiêm tĩnh mạch chậm.

- Đông y: xông khói thương truật 5 phút ( bàn tay, bàn chân).

Chú ý: Giữa bàn tay bàn chân khô sạch.

Hạn chế xà phòng.

Trách nhiệm ngâm nước nhiều, bẩn, phân gio đất cát.

- Một số trường hợp tổ đỉa căn nguyên do nấm thì cho dùng kháng sinh chống nấm Griseofulvin0,502 viên / ngày x 30ngày.

- Tổ đỉa là bệnh dị ứng, cơ thể địa dị ứng, tác nhân kích thích là vi khuẩn ( tụ cầu, liên cầu) : hoá chất; một số trường hợp là nấm.

TRỊ TỔ ĐỈA

Em gái cháu mắc chứng ngứa và lở ở chân đi khám thì bs người thì bảo là bị bệnh ezima người thì nói là bị tổ đỉa và kê cho một số loại để uống và bôi nhưng khi hết thuốc thì bệnh lại nặng thêm. Vậy cháu muốn hỏi chính xác đó là bệnh gì và cách chữa thế nào để khỏi vĩnh viễn. Cháu cảm ơn nhiều ạ. (VU MAI HOA) 

Trả lời: 

Bệnh tổ đỉa là một dạng đặc biệt của eczema (chàm), với phát ban mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân. Mụn nước nằm ở trong lớp thượng bì, kích thước 1-2 mm. Hay gặp ở rìa các ngón tay và lòng bàn chân. Đôi khi mụn nước xuất hiện ở đầu ngón tay, vùng sát với gốc móng, nếu bị kéo dài sẽ làm loạn dưỡng móng. Mụn nước không tự dập vỡ, một số người lấy kim khêu lên thấy ra ít dịch trong, dính. Gạt bỏ dịch thấy một lỗ sâu (giếng chàm).

Bệnh rất ngứa, nếu gãi hoặc chà xát lên thì ngứa càng tăng và mụn nước xuất hiện càng nhiều. Bệnh diễn biến trong vài tuần. Có thể mụn nước tự xẹp thành màu vàng rơm và bong vảy, để lại nền da non màu hồng. Có thể nhiễm trùng thành mụn mủ, gây cảm giác đau nhức. 

Căn nguyên của bệnh còn chưa rõ ràng, đôi khi có liên quan đến tăng tiết mồ hôi ở bàn tay, bàn chân. Có tác giả thông báo nguyên nhân gây bệnh là niken: Ăn phải thức ăn, nước uống chứa nhiều niken sẽ gây bệnh mạn tính. 

Bệnh tổ đỉa không phải là nan y, nhưng việc chữa trị cũng không dễ dàng. 

Bạn nên:

+ Bôi các loại kem và mỡ: Sicorten, Lorinden, Halog, Diproson, Fucicort, Flucina…

+ Uống một trong các loại thuốc: Clarytine, Histalong, Hismanal, Zirtine, Cézil: Viên 10 mg, ngày uống 1 viên. 

+ Nếu có bội nhiễm, nên dùng một đợt kháng sinh Erythromycin 0,5 g x 3-4 viên/ngày trong 5-7 ngày. 

+ Hạn chế gãi hoặc chà xát lên vùng tổn thương. 

Bạn có thể dùng thử lá rau răm giã nát rồi xát vào chỗ bị tổ đỉa ngày 2 lần, uống thêm các loại Vitamine, đặc biệt Vitamine C và A

LÁ LỐT TRỊ TỔ ĐỈA

Ngoài là rau ăn lá lốt còn là vị thuốc chữa nhiều bệnh. Khi dùng có thể dùng tươi, phơi hay sấy khô.

Lá lốt là loại rau quen thuộc trong nhân dân thường dùng để ăn sống như các loại rau thơm, hoặc dùng làm rau gia vị khi nấu canh. Ngoài là rau ăn lá lốt còn là vị thuốc chữa nhiều bệnh. Khi dùng có thể dùng tươi, phơi hay sấy khô.

Theo kết quả nghiên cứu hiện đại, lá lốt có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm và giảm đau khá tốt. Còn trong y học cổ truyền lá lốt có vị nồng, hơi cay, tính ấm, có công dụng ôn trung (làm ấm bụng), tán hàn (trừ lạnh), hạ khí (đưa khí đi xuống) và chỉ thống (giảm đau), thường được dùng để chữa các chứng đau nhức xương khớp khi trời lạnh, chứng ra nhiều mồ hôi ở tay chân, mụn nhọt lâu liền miệng...

Chữa đau nhức xương khớp khi trời lạnh:

5-10g lá lốt phơi khô (15-30g lá tươi), sắc 2 bát nước còn ½ bát, uống trong ngày. Uống khi thuốc còn ấm, nên uống sau bữa ăn tối.

Mỗi liệu trình điều trị 10 ngày. Hoặc lá lốt và rễ các cây bưởi bung, vòi voi, cỏ xước, mỗi vị 30g, tất cả đều dùng tươi thái mỏng, sao vàng, sắc với 600ml nước, còn 200ml chia 3 lần uống trong ngày. Uống liên tục trong 7 ngày.

Trị chứng ra nhiều mồ hôi ở tay, chân:

Lá lốt tươi 30g, rửa sạch, để ráo cho vào 1 lít nước đun sôi khoảng 3 phút, khi sôi cho thêm ít muối, để ấm dùng ngâm hai bàn tay, hai bàn chân thường xuyên trước khi đi ngủ tối. Thực hiện liên tục trong 5-7 ngày. Hoặc lá lốt 30g, thái nhỏ, sao vàng hạ thổ.

Sắc với 3 bát nước còn 1 bát. Chia 2 lần, uống trong ngày. Uống trong 7 ngày liền. Sau khi ngừng uống thuốc 4 đến 5 ngày lại tiếp tục uống một tuần nữa.

Chữa bệnh tổ đỉa ở bàn tay:

30g lá lốt tươi, rửa sạch, giã nát, vắt lấy 1 bát nước đặc, uống trong ngày. Còn bã cho vào nồi đun với 3 bát nước, đun sôi khoảng 5 phút rồi vớt bã để riêng. Nước dùng để rửa nơi có tổ đỉa, sau đó lau khô lấy bã đắp lên, băng lại. Ngày làm 1-2 lần, liên tục trong 5-7 ngày.

Chữa mụn nhọt vỡ mủ lâu ngày không liền miệng:

Lá lốt, lá chanh, lá ráy, tía tô, mỗi vị 15g. Cách làm: Trước tiên lấy lớp vỏ trong của cây chanh (bỏ vỏ ngoài) phơi khô, giã nhỏ, rây bột mịn rắc vào vết thương, sau đó các dược liệu trên rửa sạch, giã nhỏ đắp vào nơi có mụn nhọt rồi băng lại. Ngày đắp 1 lần. Đắp trong 3 ngày.

Chữa phù thũng do thận:

Lá lốt 20g, cà gai leo, rễ mỏ quạ, rễ tầm gai, lá đa lông, mã đề mỗi vị 10g. Sắc với 500ml nước còn 150ml, uống trong ngày. Uống sau bữa ăn trưa khi thuốc còn ấm. Dùng trong 3-5 ngày.

Đau bụng do lạnh:

Lá lốt tươi 20g, rửa sạch, đun với 300ml nước còn 100ml. Uống trong ngày khi thuốc còn ấm, nên uống trước bữa ăn tối. Dùng liên tục trong 2 ngày.

Chữa đầu gối sưng đau:

Lá lốt, ngải cứu mỗi vị 20g (tất cả dùng tươi), rửa sạch, giã nát, thêm giấm chưng nóng, đắp, chườm nơi đầu gối sưng đau

BỆNH GẶP Ở MỌI LỨA TUỔI

Bệnh tổ đỉa là một dạng đặc biệt của eczema. Eczema gặp ở mọi lứa tuổi. Ở trẻ em còn gọi là chàm thể tạng. Vị trí tổn thương gặp bất kỳ nơi nào trên da. Nếu tổn thương xuất hiện ở lòng bàn tay, bàn chân và rìa các ngón tay, ngón chân thì được gọi là eczema bàn tay, bàn chân hay bệnh tổ đỉa (pompholyx/dyshidrosis). Vậy tổ đỉa là một thuật ngữ để chỉ bệnh chàm/eczema bàn tay, bàn chân.

Tổ đỉa lòng bàn tay

Bệnh tổ đỉa hay tái phát vào mùa hè, phát theo tuần trăng, ngứa nhiều khiến bệnh nhân phải gãi nên việc điều trị rất khó khăn.

Điều trị bệnh tổ đỉa cũng như điều trị bệnh chàm: Tại chỗ bôi thuốc theo từng giai đoạn của bệnh như thuốc nước, thuốc hồ và thuốc mỡ, kèm theo uống thuốc kháng histamin để giảm ngứa. Dùng thuốc kháng sinh nếu có bội nhiễm. Người bệnh cố gắng hạn chế gãi vì gãi là yếu tố tác động làm tăng tiết histamin tại chỗ, là căn nguyên chính gây nên ngứa của bệnh chàm.

Bệnh tổ đỉa là bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng bệnh nhân phải biết giữ gìn để đề phòng tái phát. Khi thấy ngứa tại các vị trí cũ phải đến khám chuyên khoa da liễu ngay để điều trị kịp thời, bệnh nhanh khỏi, chi phí ít.

Thuốc dùng trong giai đoạn chàm cấp:

- Dung dịch jarish đắp lên thương tổn cho đến khi hết chảy nước.

- Dung dịch castellani/ xanh metylen bôi lên tổn thương khi có bội nhiễm.

- Toàn thân cho uống kháng histamin (loratadin, citirizin, telfast...) và kháng sinh phòng bội nhiễm. Nếu tình trạng nặng có thể dùng corticoid liều thấp dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

Thuốc dùng trong giai đoạn chàm bán cấp:

- Hồ tetrapred hoặc hồ nước bôi tại chỗ cho đến khi đỡ đỏ, đỡ phù nề. Có thể kết hợp với thuốc kháng sinh có corticoide (dạng kem bôi) như fusicort, fobancort, supricort-N.

Toàn thân tiếp tục uống kháng histamin và uống kháng sinh khi có bội nhiễm.

Thuốc dùng trong giai đoạn chàm mạn:

Bôi các loại mỡ corticoide như: eumovate, dermovate, flucinar, lorinden hoặc bôi thuốc ức chế miễn dịch tacrolimus (FK 506/ protopic), kết hợp với một số thuốc làm ẩm da như physiogel cleanser, cetaphyl, skincare-U.

Toàn thân vẫn tiếp tục uống kháng histamin và một số sinh tố C, A, E. Nếu tổn thương lâu ngày, phải đi khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa da liễu.

ThS. Bs. Đỗ Xuân Khoát

BỆNH KHÔNG LÂY

Ở lòng bàn chân trái của tôi hay bị ngứa, nhiều khi ngứa dữ dội, nổi mụn nước. Khi trời nắng nóng thì ngứa càng tăng.

Tôi đi khám được bác sĩ cho biết tôi bị bệnh tổ đỉa. Xin hỏi quý báo, bệnh này có tự khỏi không, có lây cho người khác không?

Phạm Hoài Nam (Thái Bình)

Tổ đỉa ở tay

Bệnh tổ đỉa là một dạng đặc biệt của eczema (chàm). Khi bị tổ đỉa, thường xuất hiện mụn nước ở mặt sau, mặt bên ngón tay, lòng bàn tay, mặt dưới, mặt bên các ngón chân, lòng bàn chân. Những mụn nước nằm ở trong lớp thượng bì, kích thước 1 - 2mm, không tự giập vỡ. Bệnh rất ngứa, nếu gãi hoặc chà xát thì ngứa càng tăng và mụn nước xuất hiện càng nhiều. Bệnh diễn biến trong vài tuần. Có thể mụn nước tự xẹp thành màu vàng rơm và bong vảy, để lại nền da non màu hồng. Có thể nó nhiễm khuẩn thành mụn mủ, gây cảm giác đau nhức.

Cho đến nay, nguyên nhân gây bệnh này vẫn chưa được làm sáng tỏ nhưng các nhà khoa học nhận thấy, bệnh thường gặp ở những nơi bị ô nhiễm hóa chất như nước thải công nghiệp, thuốc trừ sâu, công nhân vệ sinh, công nhân cơ khí (tiếp xúc với dầu mỡ). Những yếu tố này tác động lên người có cơ địa dị ứng khiến bệnh phát sinh.

Ngoài ra, bệnh tổ đỉa đôi khi gặp ở những người có rối loạn thần kinh giao cảm, da bị nhiễm khuẩn như mắc bệnh do nấm kẽ... Có tác giả cho rằng thức ăn, nước uống có nhiều niken sẽ làm cho bệnh trở thành mạn tính. Bệnh tổ đỉa thường xảy ra từng đợt, có khi không điều trị gì cũng tự khỏi rồi một thời gian lại xuất hiện, bệnh cũng không lây truyền cho người khác.

Tuy nhiên, bạn cần chú ý, không nên gãi, chích nặn làm vỡ mụn tổ đỉa và nếu có sử dụng thuốc Đông y hoặc Tây y điều trị bệnh thì cần có sự chỉ dẫn của bác sĩ.